Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB), hayatın farklı alanlarında işlevselliği etkileyen nörogelişimsel bir bozukluktur. Özellikle çocukluk çağında başlayan DEHB, doğru yönlendirme ve tedavi ile kontrol altına alınmaktadır. Bu yazımızda, dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğunun belirtilerini, nedenlerini, tanı sürecini ve tedavi yaklaşımlarını detaylıca ele alacağız.
Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu Tanımı ve Temel Kavramlar
Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu, genellikle üç temel belirtinin bir arada ya da ayrı ayrı görüldüğü bir durumdur: dikkat eksikliği, hiperaktivite ve dürtüsellik. Bu belirtiler bireyin günlük yaşamında, okul, iş ve sosyal alanlarda belirgin zorluklara yol açmaktadır. DEHB, belirtilerin en az 6 ay süreyle ve birden fazla ortamda gözlenmesi ile tanımlanır.
Dikkat Eksikliği
Dikkati sürdürmekte zorlanma, kolayca dikkatin dağılması, detaylara yeterince önem vermeme ve görevleri tamamlamakta güçlük çekme dikkat eksikliği belirtileri arasında yer alır.
Hiperaktivite
Sürekli hareket halinde olma, yerinde duramama, aşırı konuşma ve sakin aktivitelerde zorlanma hiperaktivite belirtilerini oluşturur.
Dürtüsellik
Sırasını bekleyememe, düşünmeden hareket etme, söz kesme ve ani tepkiler verme dürtüsellik belirtilerindendir.
DEHB Belirtileri Nelerdir?
Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu belirtileri bireyden bireye farklılık göstermektedir. Ancak en sık görülen belirtiler şunlardır:
- Odaklanma güçlüğü ve dikkatin çabuk dağılması
- Görevleri ve aktiviteleri organize etmekte zorlanma
- Hiperaktif davranışlar (kıpırdanma, sürekli hareket etme)
- Sabırsızlık ve söz kesme gibi dürtüsellik davranışları
- Eşyaları sık kaybetme ve unutkanlık
- Okul veya iş performansında düşüş
- Sosyal ilişkilerde uyum güçlükleri
Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu Nedenleri
DEHB’nin kesin nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte, genetik ve çevresel faktörlerin birlikte etkili olduğu düşünülmektedir. Yaygın olarak öne çıkan nedenler şunlardır:
- Ailede DEHB veya diğer psikiyatrik bozukluk öyküsünün bulunması
- Beyinde dikkat ve dürtü kontrolünü düzenleyen bölgelerde işlev farklılıkları
- Doğum öncesi, doğum sırası veya doğum sonrası yaşanan komplikasyonlar
- Çevresel toksinlere maruz kalma
- Erken çocukluk döneminde yaşanan stres ve travmalar
Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu Tanı Süreci
Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu tanısı, kapsamlı ve çok yönlü bir değerlendirme ile konur. Tanı sürecinde şu adımlar izlenmektedir:
- Ayrıntılı klinik görüşmeler
- Gelişimsel ve tıbbi öykü değerlendirmesi
- Psikolojik testler ve davranış ölçekleri
- Aileden ve öğretmenlerden alınan gözlem bilgileri
Tanı koyma işlemi mutlaka ruh sağlığı alanında deneyimli psikolog veya psikiyatristler tarafından yapılmalıdır. Kesin teşhis için çok yönlü değerlendirme şarttır.
DEHB Tedavi ve Terapi Yaklaşımları
DEHB tedavinin amacı, belirtileri yönetmek ve bireyin işlevselliğini artırmaktır. Tedavi planı kişisel ihtiyaçlara göre belirlenir ve genellikle şu yöntemleri içermektedir:
- Psikolojik Danışmanlık: Bireysel terapi, davranışsal terapi ve aile danışmanlığı
- Davranış Terapisi: Olumsuz davranış örüntülerinin değiştirilmesine yönelik uygulamalar
- Eğitim Destekleri: Okul ve çevresel düzenlemelerle akademik ve sosyal başarının desteklenmesi
- İlaç Tedavisi: Gerekli durumlarda uzman hekim tarafından reçete edilmekte; ancak tek başına yeterli olmamaktadır.
Nova Psikoloji olarak Ankara’da, bireysel ihtiyaçlara uygun bilimsel temelli ve güncel terapi hizmetleri sunmaktayız.
DEHB’de Ne Zaman Uzman Desteği Alınmalı?
Aşağıdaki durumlar gözlemleniyorsa mutlaka bir ruh sağlığı uzmanına başvurulmalıdır:
- Günlük işlevsellikte belirgin azalma
- Dikkat ve davranış sorunlarının sosyal ve akademik/iş yaşamını etkilemesi
- Ev, okul veya iş ortamında ciddi uyum problemleri
- DEHB’ye eşlik eden başka psikiyatrik sorunların bulunması
Erken müdahale, DEHB yönetiminde önemli avantajlar sağlar.
Neden Nova Psikoloji?
Nova Psikoloji, Ankara merkezli uzman klinik psikoloji merkezidir. DEHB tanı ve tedavisinde multidisipliner yaklaşımı benimseyerek, danışanların bireysel ihtiyaçlarına uygun tedavi planları oluşturur. Etik ilkeler ve güncel bilimsel yöntemler doğrultusunda güvenilir ve destekleyici bir terapi süreci sunarız.
Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu, yaşam kalitesini etkileyebilen ancak erken tanı ve uygun müdahalelerle yönetilebilen bir durumdur. Bu nedenle tanı ve tedavi için mutlaka ruh sağlığı uzmanına başvurulmalıdır. Nova Psikoloji olarak Ankara’da uzman kadromuzla yanınızdayız.
